Nie ufamy promocjom, ale i tak kupujemy - coraz częściej na raty. Co piąty użytkownik BNPL nie wie, że się zadłuża
Nie ufamy promocjom, ale i tak kupujemy - coraz częściej na raty. Co piąty użytkownik BNPL nie wie, że się zadłuża
Trzech na czterech Polaków uważa, że przy okazji Black Friday warto obserwować ceny, a dla 53 proc. badanych listopadowe obniżki to głównie hasło promocyjne[1]. Mimo to planujemy zakupy – z przecen chce skorzystać 63 proc. badanych, o 14 punktów procentowych więcej niż rok wcześniej, a w grupie wiekowej 18-24 okazji będzie szukać 82 proc. respondentów[2]. Co czwarty badany wykorzystuje czarny piątek i Cyber Monday do zrealizowania zaplanowanych wcześniej zakupów[3], a dla 28 proc. to okazja, żeby kupić produkty, na które nie stać ich na co dzień[4]. Duże natężenie przekazów marketingowych oraz zbliżające się święta mogą skłaniać nabywców do impulsowego sięgnięcia po towary, których ceny przekraczają możliwości ich budżetów. Polacy szukają sposobu na sfinansowanie zakupów: w tygodniu poprzedzającym Black Friday hasło „raty” oraz wyszukiwania związane z BNPL (płatnościami odroczonymi „kup teraz, zapłać później”) zyskują na popularności[5]. Jak w mądry sposób korzystać z nadarzających się okazji zakupowych, żeby nie wejść w nowy rok z nadmiernym zadłużeniem?
Promocja czy iluzja? Z jakich technik korzystają sprzedawcy, żeby skłonić nas do zakupu
W przypadku działalności sklepów online coraz częściej mówi się o wykorzystywaniu tzw. dark patterns, czyli nieetycznych technik projektowania interfejsów i ścieżek zakupowych w taki sposób, aby skłonić konsumentów do zakupu. Obserwacje klientów znajdują potwierdzenie w danych gromadzonych przez instytucje unijne i polski UOKiK. Podczas listopadowych i grudniowych obniżek w 2025 roku aż 30 proc. sklepów na terenie UE złamało unijne przepisy dotyczące prezentowania cen („najniższa cena z 30 dni przed obniżką”), w 30 proc. przypadków potrzebne było zgromadzenie dodatkowych informacji, a pełną zgodność z regulacjami osiągnęło zaledwie 40 proc. sprawdzonych punktów sprzedaży[6].
Jednym z najczęściej stosowanych dark patterns jest presja kończącego się czasu lub ograniczonej dostępności produktu. Niemal co piąty (18 proc.) sprawdzony sklep korzystał z takich narzędzi, a w ponad połowie przypadków była to manipulacja[7]. Nieetyczna praktyka wykazuje wysoką skuteczność: 53 proc. polskich konsumentów dokonało zakupu pod wpływem informacji o czasowo ograniczonej ofercie, 51 proc. pod wpływem komunikatu o ograniczonej dostępności, a 45 proc. z powodu wyświetlającego się licznika czasu[8].
– Presja zmienia sposób, w jaki podejmujemy decyzje zakupowe – mówi Laura Ziencina, ekspertka Intrum. – Zamiast zdecydować się na obiektywnie najkorzystniejsze rozwiązanie, często dążymy do zmniejszenia napięcia. Rezultatem są impulsowe zakupy przedmiotów, których tak naprawdę nie potrzebujemy, a które mogą w istotny sposób zachwiać stabilnością domowego budżetu – dodaje.
Nie ufamy promocjom, a mimo to kupujemy
Ponad połowa Polaków (53 proc.) uważa, że Black Friday i Black Weeks to tylko hasła reklamowe, które nie gwarantują niskich cen[9]. Jednocześnie niemal tyle samo badanych przyznaje, że w tym czasie można znaleźć produkty taniej niż zwykle (54 proc.), i uważa listopadowe wyprzedaże za dobry moment na dodatkowe zakupy (52 proc.)[10]. 78 proc. Polaków uważa, że zakupy warto planować z wyprzedzeniem i unikać impulsywnych decyzji[11]. Mimo to tylko 45 proc. porównuje cenę z ofertami innych sklepów, 42 proc. sprawdza wcześniejsze ceny produktu, a co trzeci korzysta z porównywarek lub historii cen. Prawie co piąty badany (19 proc.) w ogóle nie sprawdza, czy promocja jest wiarygodna[12]. Z wysiłkami marketerów rywalizują nasze przyzwyczajenia. Podczas ostatnich zakupów online niemal co trzeci (32 proc.) kupujący dokonał zakupu w tym samym sklepie, co zwykle[13].
- W sposobie, w jaki opowiadamy o wpływie przekazów marketingowych na decyzje „przy kasie”, często występuje zjawisko opisywane przez psychologów jako „efekt trzeciej osoby”. To błąd poznawczy wynikający z przekonania, że przekazy medialne i reklamy mocniej oddziałują na innych niż na nas samych. Co czwarty konsument uważa, że komunikaty o ograniczonej dostępności czy kończącej się promocji mają na niego wpływ, a 37 proc. uważa, że skutecznie działają na inne, podobne osoby[14]. Jednocześnie ponad połowa badanych dokonała zakupu pod wpływem takiej presji[15] - zauważa Laura Ziencina z Intrum.
„Kup teraz, zapłać później”. Ceną wygody jest zadłużenie
W czwartym, a więc obejmującym listopadowe i grudniowe przeceny, kwartale 2025 roku oraz w I kwartale 2026 roku Polacy dokonali niemal 20 milionów płatności BNPL („kup teraz, zapłać później”), a ich łączna wartość osiągnęła 5,5 miliarda złotych[16]. Na koniec grudnia zeszłego roku 1,7 miliona konsumentów posiadało aktywne umowy na płatności odroczone, a niemal co czwarta (24,4 proc.) z nich została rozłożona na raty[17].
- Prawie co drugi Polak (47 proc.) choć raz skorzystał z płatności odroczonych, a 9 proc. badanych robi to regularnie[18] - mówi Laura Ziencina. - Jakie są powody popularności takich rozwiązań? 43 proc. badanych użytkowników nie chciało od razu zapłacić pełnej kwoty transakcji, 29 proc. skusiły dodatkowe korzyści, jak np. cashback, a dla co czwartego respondenta (26 proc.) było to kolejne narzędzie do bieżącego zarządzania płynnością domowego budżetu. Martwić może fakt, że 18 proc. korzystających z tej metody płatności nie wiedziało, że się zadłuża[19]. Problematyczny jest także fakt, że z rozwiązania najczęściej korzystają osoby, które posiadają niezabezpieczone długi - dla 50 proc. z nich BNPL to argument przy wyborze sklepu. Co więcej, konsumenci, którzy doświadczają problemów ze spłatą zobowiązań, często ukrywają przed najbliższymi wydatki na niepotrzebne rzeczy: robi to 38 proc. z nich, wobec 17 proc. ogółu[20] - podsumowuje ekspertka Intrum.
Co zrobić, jeśli po Nowym Roku zabraknie na raty?
Dark patterns i presja różnorodnych przekazów marketingowych skłaniają do zakupów, a jeśli zdecydowaliśmy się na skorzystanie z płatności odroczonych, to najczęściej po miesiącu przychodzi rachunek za listopadowe promocje. Aż 27 proc. Polaków zauważa problem, gdy jest już za późno[21].
– W przypadku zobowiązań finansowych czas jest jednym z absolutnie kluczowych czynników – mówi Laura Ziencina z Intrum. – Jeśli podejrzewamy, że możemy mieć problem ze spłatą, zainicjowanie kontaktu z wierzycielem jest postrzegane jako gest dobrej woli. Rozpoczęcie rozmowy może być trudne, ale daje nam szansę na renegocjację harmonogramu spłaty, restrukturyzację zadłużenia czy wydłużenie terminu płatności. Jeśli nawiążemy kontakt przed terminem zapadalności raty, której nie jesteśmy w stanie spłacić, instytucja może być bardziej zainteresowana wyjściem z sytuacji, które będzie możliwe do zaakceptowania przez obie strony – dodaje.
Jakie produkty kupujemy pod wpływem promocji i dark patterns? Najczęściej to odzież, obuwie i kosmetyki. W przypadku transakcji na wyższe kwoty, a więc w kategoriach takich, jak AGD, RTV, meble i wyposażenie domu jesteśmy ostrożniejsi, a z przeceny korzystamy tylko wtedy, jeśli wcześniej zaplanowaliśmy taki zakup[22]. Ograniczone zaufanie do rabatów i promocji nie zmienia faktu, że z nich korzystamy – i to nie tylko przy okazji Black Friday i Cyber Monday. Warto jednak pamiętać, że zwykle taniej jest odroczyć zakup niż płatność, a duża liczba pozornie niewielkich zobowiązań może zsumować się w kwotę, która będzie realnym ograniczeniem dla domowego budżetu.
[1] https://www.pap.pl/aktualnosci/raport-niemal-72-proc-badanych-uwaza-ze-sklepy-manipuluja-przy-promocjach-w-black
[2] https://www.pap.pl/aktualnosci/raport-niemal-72-proc-badanych-uwaza-ze-sklepy-manipuluja-przy-promocjach-w-black
[3]Santander Consumer Bank, Polaków Portfel Własny. E-commerce od święta 2025, s. 23, https://www.santanderconsumer.pl/files/pdf/PPW-Raport-Ecommerce-od-swieta-2025.pdf
[4] Santander Consumer Bank, Polaków Portfel Własny. E-commerce od święta 2025, s. 25, https://www.santanderconsumer.pl/files/pdf/PPW-Raport-Ecommerce-od-swieta-2025.pdf
[5] https://blog.google/intl/pl-pl/nowosci-produktowe/odkrywanie-wyszukiwanie/black-friday-w-wyszukiwarce-trendy-zakupowe-w-polsce/
[6] https://commission.europa.eu/topics/consumers/consumer-rights-and-complaints/enforcement-consumer-protection/sweeps_en#ref-2025---sweep-on-prices
[7] Tamże
[8] UOKiK, UOKiK pracuje nad wykorzystaniem AI do walki z dark patterns, s. 12, https://uokik.gov.pl/uokik-pracuje-nad-wykorzystaniem-ai-do-walki-z-dark-patterns
[9] https://media.ing.pl/informacje-prasowe/926/pr/879731/polacy-planuja-black-weeks-z-rozwaga-coraz-czesciej-wspiera-ich-ai
[10] Tamże
[11] Tamże
[12] Tamże
[13] UOKiK, UOKiK pracuje nad wykorzystaniem AI do walki z dark patterns, s. 18, https://uokik.gov.pl/uokik-pracuje-nad-wykorzystaniem-ai-do-walki-z-dark-patterns
[14] UOKiK, UOKiK pracuje nad wykorzystaniem AI do walki z dark patterns, s. 21-22, https://uokik.gov.pl/uokik-pracuje-nad-wykorzystaniem-ai-do-walki-z-dark-patterns
[15] UOKiK, UOKiK pracuje nad wykorzystaniem AI do walki z dark patterns, s. 12, https://uokik.gov.pl/uokik-pracuje-nad-wykorzystaniem-ai-do-walki-z-dark-patterns
[16] https://www.crif.pl/aktualnosci-i-wydarzenia/aktualnosci/polacy-pokochali-odroczone-platnosci-20-mln-transakcji-w-pol-roku/
[17] BIK, Raport BIK: płatności odroczone 2025. Segmentacja i kluczowe zjawiska, s. 13, https://media.bik.pl/publikacje/att/3033611
[18] Intrum, European Consumer Payment Report 2026, Q9A
[19] Intrum, European Consumer Payment Report 2026, Q9B
[20] Intrum, European Consumer Payment Report 2026, Q7
[21] Intrum, European Consumer Payment Report 2026, Q5
[22] UOKiK, UOKiK pracuje nad wykorzystaniem AI do walki z dark patterns, s. 38, https://uokik.gov.pl/uokik-pracuje-nad-wykorzystaniem-ai-do-walki-z-dark-patterns