Związek bez ślubu to już norma. Problem zaczyna się przy pieniądzach

Dane ze spisu powszechnego pokazują wyraźną zmianę skali – w 2021 r. bez ślubu żyło ponad 550 tys. par, podczas gdy dekadę wcześniej było ich nieco ponad 315 tys. – to wzrost o prawie 75%[1].  Związek nieformalny przestaje być etapem przejściowym, a coraz częściej staje się docelowym modelem życia – wybieranym świadomie, m.in. ze względu na większą kontrolę nad własnymi finansami[2]. Trend ten widać także w bieżących danych. Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku zawarto 109 tys. związków małżeńskich, czyli o 2000 mniej niż rok wcześniej.[3] Taka elastyczność ma jednak swoją cenę. W przeciwieństwie do małżeństwa partnerzy nie mają automatycznej ochrony prawnej ani jasno określonych zasad podziału majątku. Oznacza to, że sposób zarządzania pieniędzmi trzeba ustalić samodzielnie. Jak to zrobić opowiada fundatorka fundacji finmarie, wspierającej kobiety w budowaniu niezależności finansowej.

Dziś związki nieformalne to już ponad 5 proc. wszystkich rodzin[4], a w grupie 18–44 lata niemal co trzeci Polak żyje bez formalizacji relacji[5]. Zmiana ta ma charakter strukturalny, a nie tylko obyczajowy. Przez lata małżeństwo było w Polsce domyślną ścieżką. W okresie PRL wzmacniały je zarówno normy społeczne, jak i system instytucjonalny – ślub ułatwiał dostęp do mieszkań czy świadczeń, a model rodziny promowano jako podstawową komórkę społeczną. Dziś jego znaczenie wyraźnie spada. Coraz więcej osób traktuje ślub jako jedną z możliwych decyzji życiowych, a nie obowiązkowy punkt w życiu.

Wynika to z wpływów czynników ekonomicznych. Młodzi dłużej się edukują i później wchodzą na rynek pracy, a dodatkowo ich średnia stopa bezrobocia jest wyższa niż ogólnopolska (11 proc. a 3,1 proc. w styczniu 2026 roku)[6]. Częstsze są też niestabilne formy zatrudnienia, jak umowy zlecenia, co obniża przewidywalność dochodów[7]. Jednocześnie Polacy wyprowadzają się z domu rodzinnego średnio w wieku prawie 27 lat, co znaczy, że opóźnia się moment zakładania własnego gospodarstwa[8], a to dodatkowo utrudnia jeszcze sytuacja na rynku mieszkaniowym. Wysokie ceny i ograniczona dostępność kredytów skłaniają do ostrożności w podejmowaniu długoterminowych zobowiązań. W praktyce oznacza to odsuwanie decyzji o stabilizacji – w tym ślubu – o kilka lat. Młodzi stawiają na niezależność i kontrolę nad własnymi wydatkami, szczególnie na początku kariery, gdy dochody są niestabilne, a potrzeby partnerów wyraźnie się różnią i ograniczają oni planowanie długoterminowe[9]. Związek nieformalny lepiej wpisuje się w ten etap życia.

- Co ważne, zmieniła się też pozycja kobiet. Wśród młodych dorosłych to panie częściej mają wyższe wykształcenie – co druga Polka w wieku 25–34 lata posiada dyplom uczelni wyższej[10]. Jednocześnie luka płacowa spadła do ok. 8 proc., a to wartość niższa niż średnia europejska[11]. Udział kobiet w ogólnej liczbie zatrudnionych wyraźnie wzrósł na przestrzeni lat – z ok. 31 proc. w 1950 roku[12] do prawie 52 proc. w 2025 [13]. Większa niezależność finansowa i wyższe wykształcenie przekładają się na większą autonomię w decyzjach życiowych. Małżeństwo nie jest już więc koniecznością ekonomiczną – komentuje Małgorzata Gliwińska, finmarie.

Finanse to tabu?

Niemniej jednak, pieniądze pozostają tematem trudnym w związkach. 44 proc. Polaków nie rozmawia regularnie i otwarcie o finansach z partnerem lub partnerką[14]. Powody są powtarzalne: poczucie wstydu i przekonanie, że finanse to sfera prywatna, obawa przed oceną („czy partner uzna mnie za osobę nieodpowiedzialną”), a także różnice w podejściu do wydawania i oszczędzania. Nie mniej jednak 82 proc. badanych uważa, że szczera rozmowa o pieniądzach to fundament zdrowej relacji, a 77 proc. wskazuje, że jej brak prowadzi do poważnych kryzysów[15]. Z drugiej – temat pozostaje odkładany, a w związkach nieformalnych bywa to szczególnie ryzykowne, bo nie chronią przepisy prawa. Nie ma więc wspólności majątkowej, automatycznego dziedziczenia ani mechanizmów ochrony w razie rozstania.

- Każdy posiada więc przypisane do siebie aktywa i zobowiązania. Jeśli jedna osoba finansuje zakup mieszkania, ale nie widnieje w dokumentach jako właściciel, nie ma do niego żadnych praw. Z kolei gdy nieruchomość jest kupowana wspólnie i obie osoby są wpisane do księgi wieczystej, w razie rozstania konieczne jest rozliczenie udziałów – najczęściej poprzez spłatę jednej ze stron lub sprzedaż mieszkania i podział środków. Podobnie przy rozstaniu – nie ma automatycznego podziału całego majątku ani obowiązku wsparcia finansowego. W przypadku śmierci partnera druga strona nie dziedziczy, a majątek może trafić do rodziny zmarłego. Dochodzą też sytuacje kryzysowe – partner nie zawsze ma prawo do informacji medycznej czy podejmowania decyzji – mówi ekspertka.

To oznacza, że partnerzy mogą wspólnie finansować codzienne życie, ale w kluczowych momentach – rozstaniu, chorobie czy śmierci – system traktuje ich jak dwie niezależne osoby. Wybór związku nieformalnego często sprowadza się do kompromisu między większą elastycznością a mniejszym poziomem zabezpieczenia finansowego.

Jak zabezpieczyć się w związku nieformalnym?

Brak formalnych ram nie oznacza, że partnerzy są bezradni, bo ryzyko można ograniczyć prostymi narzędziami prawnymi i jasnymi zasadami finansowymi. Punktem wyjścia powinna być umowa między partnerami – nawet prosta, najlepiej spisana w formie dokumentu. Może określać, kto i w jakim stopniu dokłada się do wspólnych kosztów życia, jak finansowane są większe zakupy oraz co dzieje się w razie rozstania. Przy wyższych kwotach warto rozważyć formę notarialną.

– Jeśli chodzi o codzienne wydatki, najczęściej spotykamy dwa podejścia: podział „po połowie” lub proporcjonalnie do dochodów. Oczywiście, może to też być inny, indywidualnie ustalony system. Każdy z nich może działać, pod warunkiem, że jest akceptowany przez obie strony. Para powinna jasno określić zasady finansowe związku. Z naszego doświadczenia brak takich ustaleń to właśnie najczęstsze źródło napięć, nie sam poziom zarobków – mówi ekspertka finmarie, Małgorzata Gliwińska.

Kluczowe znaczenie ma też sposób uregulowania własności. Jeśli partnerzy kupują nieruchomość, obie osoby powinny zostać wpisane do księgi wieczystej z określeniem udziałów. W przeciwnym razie jedna ze stron może finansować zakup bez formalnych praw do majątku. Gdy właścicielem jest tylko jeden partner, warto zabezpieczyć wkład drugiej strony odpowiednią umową lub dokumentacją.

Osobnym obszarem jest dziedziczenie. Partnerzy nieformalni nie dziedziczą po sobie automatycznie, dlatego podstawą jest testament. Bez niego majątek – w tym mieszkanie – trafia do rodziny zmarłego. Uzupełnieniem może być polisa na życie z partnerem jako uposażonym.

- Życie na tzw. kocią łapę to dla wielu Polaków sposób na budowanie relacji bez formalnych zobowiązań. Co ciekawe, samo powiedzenie „kocia łapa” dawno straciło swoją aktualność, bo dzisiejsze pary w nieformalnych związkach potrafią trwać razem całe życie. Brak jasno określonych zasad dotyczących podziału wydatków może jednak prowadzić do konfliktów, dlatego warto szczerze rozmawiać o pieniądzach i zawierać umowy dla bezpieczeństwa obu stron. Choć rozmowy o finansach mogą wydawać się mało romantyczne, w rzeczywistości potrafią solidnie wzmocnić związek i niezależnie od tego, czy z metryką ślubną, czy bez – podsumowuje Małgorzata Gliwińska.

 

[1] GUS, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6494/9/1/1/rodziny_-_wyniki_wstepne_nsp_2021.pdf

[2] Psychology Today, https://www.psychologytoday.com/us/blog/contemplating-divorce/202503/marriage-is-evolving-are-you-keeping-up

[3] GUS, https://ssgk.stat.gov.pl/Ludnosc.html

[4]GUS, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6494/9/1/1/rodziny_-_wyniki_wstepne_nsp_2021.pdf

[5]Jonathan Scovil, Życie towarzyskie i uczuciowe młodych Polaków, CBOS, Komunikat z badań nr 57/2025, czerwiec 2025,

[6] Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Unemployment_statistics

[7] https://instytutsprawobywatelskich.pl/stabilna-praca-w-polsce-kpo-i-przyszlosc-umow-cywilnoprawnych

[8] Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250923-1?utm_source=chatgpt.com

[9] Santander, https://www.santanderconsumer.pl/gfx/santander/userfiles/_public/scb_zwiazek_a_finanse.pdf

[10] Komisja Europejska, https://op.europa.eu/webpub/eac/education-and-training-monitor/en/country-reports/poland.html

[11] Instytut Badań Strukturalnych, https://ibs.org.pl/wp-content/uploads/2025/05/Magda_Rozszczypala_Luka-placowa_PP_01_2025.pdf

[12] GUS, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5821/1/7/1/kobiety_i_mezczyzni_na_rynku_pracy_2018.pdf

[13] GUS, Pracujący, bezrobotni i bierni zawodowo 26.08.2025 r. (wyniki wstępne Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności w 2 kwartale 2025 r.)

[14] Santander, https://www.santanderconsumer.pl/gfx/santander/userfiles/_public/scb_zwiazek_a_finanse.pdf

[15] Tamże.